Istorgia — Nivel IV/V
Concils e sinods
Da Nicea (325) als dialogs ecumenics cuntempurans: las grondas assembleas doctrinalas che han furmà il Cristianissem e structurà sias spartiziuns.
325–787 — Reconuschids da tutta la Cristianitad
Ils set concils ecumenics
Ils set emprimals concils ecumenics — tegnids tranter il 325 e il 787, cura che il Cristianissem oriental ed occidental furmavan anc in entir unitari — gaudeschan d'ina reconuschientschada única en l'istorgia dal Cristianissem. Las Baselgias ortodoxas las reconuscheschan sco ils inics veritabels concils ecumenics. La Baselgia Catolica agiundscha quattordesch concils posteriurs. Las Refurmaturs — Lutero, Calvino, Zwingli — han atribuì als quatter emprimals (Nicea, Constantinopel I, Efes, Calcedonia) ina autoritad normativa cundiziunda: tals concils han autoritad en la mesira che lur decisiuns èn conformas a la Scrittira.
| Concil | Data | Decisiun principala | Eresia cundenada | Cuntexte politic |
|---|---|---|---|---|
| I — Nicea I | 325 | Cristo ὁμοούσιος (consustanzial) cun il Bab. Simbol nicen. | Arianissem (Arios da Alexandria) | Costantin tscherca l'unitad doctrinala da l'Imperi. La formula ὁμοούσιος vegn imposta sut pressiun imperiala. |
| II — Constantinopel I | 381 | Divinitad dal Spiert Sontg. Simbol nicen-costantinopolitan (anc oz recità en la liturgia). | Pneumatumachs (Macedonius) | Teodosi I lu fa il pilar da sia unificaziun religiusa da l'Imperi d'Orient. |
| III — Efes | 431 | Maria sco Θεοτόκος (Dieu-purtatura) — affirmaziun da l'unitad da la persuna da Cristo. | Nestorianissem (Nestorius da Constantinopel) | Rivalitad tranter las sedias d'Alexandria (Cyrill) e Constantinopel (Nestorius). |
| IV — Calcedonia | 451 | Cristo: ina persuna en duas natiras, divina ed umana, «senza cunfusiun, senza midada, senza spartiziun, senza separaziun». La formula cristologica definitiva. | Monofissem / Eutichanissem (Eutyches) | Las Baselgias copta, armena, etiopica e siriana refusan la definiziun — restas betg-calcedonianas fin oz. |
| V — Constantinopel II | 553 | Cundenna dals Trais Capitels. Precisiuns cristologicas sin Calcedonia. | Tardiv nestorianissem | Justinian I emprova ina reconciliaziun cun ils monofissits. Papa Vigilius resista, vegn arrestà, suttascriva finalmain. |
| VI — Constantinopel III | 680–681 | Cristo posseda duas vuolontads — divina ed umana — e duas operaziuns natiralas. | Monotelissem (ina sulet vuolontad en Cristo) | Cundenna posthuma da papa Onori I — la única cundenna conciliara d'in papa, duvrada suenter sco argument cunter l'infallibilitad papala. |
| VII — Nicea II | 787 | Legitimitad da la veneraziun (προσκύνησις) da las icunas, distinta da l'adoraziun (λατρεία) debida mo a Dieu. | Iconoclassem | Las Refurmaturs — en particular Zwingli e Calvino — han refusà la distinziun veneraziun/adoraziun. Nicea II è il sulettamain dals set concils betg-retschavì da tuts ils protestants. |
Il Filioque — La gronda cuntrarversa trinitaria
L'agiunziun latina dal Filioque («e dal Fegl») al Simbol nicen-costantinopolitan dal 381 — tenor il qual il Spiert Sontg proceda dal Bab e dal Fegl, nua che il text original di che el proceda dal Bab sulet — è ina da las causas formalas dal Grond Schissem dal 1054. La teologia occidentala (Augustin, De Trinitate) defenda la processiun ab utroque. La teologia orientala (Fozio, Gregor Palamas) defenda la monarchia dal Bab sco ùnic principi en la Trinitad.
1123–1965 — Reconuschids da la Baselgia Catolica
Concils catolics suenter il schissem
| Concil | Data | Decisiuns principalas | Relevanza protestanta |
|---|---|---|---|
| Lateran IV | 1215 | Emprima menciun conciliara da la transsubstantiatio. Confessiun auriculara annuala obligatorica. Communiun pascala. Definiziun dal matrimuni. | La transsubstanziaziun daventan il chor dal debat eucaristic da la Refurma. Lutero la refusa sco filosofia aristotelica (De captivitate Babylonica, 1520). |
| Costanza | 1414–1418 | Fin dal Grond Schissem d'Occident. Decret Haec Sancta (1415): il concil è superior al papa en dumondas da cretta. Cundenna ed execuziun da Jan Hus (6 lug. 1415). | Jan Hus, precursur da la Refurma, vegn brüschà malgrà in salvacundot imperial. Sia mort alimentescha la resistenza hussita. |
| Trient | 1545–1563 | Giustificaziun per cretta e ovras (Sessiun VI) — resposta directa a Lutero. Canon inclusiv ils deuterocanonichs. Set sacraments. Transsubstanziaziun. Purgatori. Veneraziun dals sants. | Trient è il concil che definescha il catolicissem post-costantinian envers la Refurma. La dumonda sch'ils canuns da Trient tuccaian l'insegnament effectiv da Lutero u ina caricatura è anc en debat. |
| Vatican I | 1869–1870 | Pastor Aeternus (18 lug. 1870): primad da giurisdicziun universala ed infallibilitad ex cathedra dal papa. | L'infallibilitad papala è il punct ecclesiologic pli difficil en tuts ils dialogs ecumenics. Refusada da protestants, ortodoxs e vecchs-catolics (che sa separeschan en 1870). |
| Vatican II | 1962–1965 | Sacrosanctum Concilium; Lumen Gentium; Dei Verbum; Gaudium et Spes. Decreets sin ecumenissem, religiuns betg-cristianas, libertad religiusa. | Il Vatican II avra il dialog ecumenic uffizial e reconuschescha che «elements da la Baselgia» subsisteschan en las communitats betg-catolicas. |
1618–1934 — Normativitad confessiunala refurmada e luterana
Ils gronds sinods refurmads e luterans
Sinod da Dordrecht (1618–1619)
Convocà dals Stadis Generals da las Provinzas Unidas, il Sinod da Dordrecht è l'única assemblea confessiunala refurmada internaziunala da l'istorgia. 137 delegads represanteschan las baselgias refurmadas da Pajais Bass, da la Gran Britannia (delegads anglicans), dals Chantuns svizzers, dal Palatinà, da Bremen e da Hessen. Ils Canuns da Dordrecht (1619) codifitgeschan la soteriologia calvinistica en tschintg puncts en resposta als tschintg artitgels arminianics: Corrupziun totala, Elaziun incundiziunda, Expiaziun limitada, Grazia irresistibla, Perseveranza dals sants (acronim englais: TULIP).
Assemblea da Westminster (1643–1649)
Convocada dal Lung Parlament, l'Assemblea da Westminster ha produtgì la Westminster Confession of Faith (1646), il Pitschens Catechissem e il Grond Catechissem — ils Westminster Standards che constitueschan anc oz il standard doctrinala da tuttas las baselgias presbiterianans en il mund. La Westminster Confession è il document confessiunal refurmà pli sistematic ed influent da l'istorgia: 33 chapitels che cuveran tutta la dogmatica.
Declaraziun Teologica da Barmen (1934)
Il 29 matg 1934 a Barmen (oz Wuppertal), la emprima assemblea da la Baselgia confessanta (Bekennende Kirche) ha adottà la Declaraziun Teologica da Barmen, redatta principalmain da Karl Barth. Sias sis tesas affirmeschan la dominanza exclusiva da Gesu Cristo sin la Baselgia cunter mintga dominanza politica, raziala u naziunala. La emprima tesa: «Gesu Cristo, sco el è attes dad nus en la Sontga Scrittira, è l'única Parla da Dieu che nus dein tadlar, en il qual nus dein confiar ed a il qual nus dein obedir en vita e mort.»
XX–XXI tschientaner — Vers la reconciliaziun?
Dialogs ecumenics cuntempurans
Declaraziun commüna sin la Doctrina da la Giustificaziun (Augsburg, 1999)
Suttascritta il 31 october 1999 (di da la Refurma) ad Augsburg, tranter la Federaziun Luterana Mundiala e il Vatican, la Declaraziun commüna affirmescha in «consens fundamental sin las veritads da la giustificaziun». I han aderì suenter il Cussegl Metodist Mondial (2006), la Communanza Mundiala da las Baselgias Refurmadas (2017, Wittenberg) e la Communanza Anglicana (2017). Ils teologs refurmads confessiunals han largamain criticà il text per sia deliberada imprecisiun: la dumonda da l'imputaziun da la giustia activa da Cristo n'è betg schlida.
Ravenna (2007) e Chieti (2016) — Dialog orthodox-catolic
Il document da Ravenna (2007) affirmescha che sinodalitad e primad èn inseparabels a tuts ils nivels da la vita da la Baselgia, e che a nivel universal il primad dal Biscop da Roma era reconuschì en il emprim millennii — er sch'ils modus da quel vegnan anc oz interpretads diversamain. La dumonda dal primad da giurisdicziun (catolic) cunter primad d'onur (orthodox) resta il nies insurmontabel.
Tavla cumparativa da l'autoritad conciliara
| Dumonda | Protestant | Orthodox | Catolic |
|---|---|---|---|
| Dumber da concils retschavids | 4 (tscherts), 6 (blers), 7 senza Nicea II (tscherts refurmads) | Exactamain 7 (325–787) | 21 (325–1965) |
| Basa da l'autoritad | Accord cun la Scrittira (Sola Scriptura). Ils concils pon sbagliar. | Recepziun dal pievel da Dieu en la Tradiziun. Consensus patrum. | Confirmaziun dal Papa. Agida dal Spiert Sontg che garantescha l'infallibilitad. |
| Infallibilitad conciliara | Na. Calvino: «Ils concils pon sbagliar ed han sbagliò.» (Institutio IV, 9, 7) | Relativa — garantida da la recepziun. In concil po esser invalidà retroactivamain. | Gea, per las definziuns da cretta e morala d'in concil ecumenic approvà dal Papa. |
| Sinods confessiunals | Dordrecht (1618–19), Westminster (1643–49), Barmen (1934) — normativs per las tradiziuns respectivas. | Concil pan-orthodox da Creta (2016) — status en debat (Russia, Georgia, Serbia, Bulgaria absents). | Sinod dals Biscops (instituziun vaticana dapi il 1965) — consultativ, betg legislativ. |
Bibliography / Bibliographie / Bibliografia
Conciliar sources
- Denzinger, Heinrich and Peter Hunermann. Enchiridion symbolorum. 45th ed. Freiburg: Herder, 2019.
- Tanner, Norman P., ed. Decrees of the Ecumenical Councils. 2 vols. Washington: Georgetown UP, 1990.
- Schaff, Philip and Henry Wace, eds. The Seven Ecumenical Councils. NPNF 2/14.
- Mansi, G.D. Sacrorum Conciliorum. 31 vols. Florence/Venice, 1759-1798.
Historical studies
- Tanner, Norman P. The Councils of the Church. New York: Crossroad, 2001.
- Kelly, J.N.D. Early Christian Doctrines. 5th ed. London: A&C Black, 1977.
- Pelikan, Jaroslav. The Christian Tradition. 5 vols. Chicago: Chicago UP, 1971-1989.
- Grillmeier, Aloys. Christ in Christian Tradition. 4 vols. London: Mowbrays, 1965-1996.
- Alberigo, Giuseppe, ed. History of Vatican II. 5 vols. Maryknoll: Orbis, 1995-2006.
Ils gronds simbols conciliars
Ils concils ecumenics antics han producì plirs texts-simbols che definescheschan la cretta cristiana communa. Quatter han l'autoritad pli auta e vegnan recepids da las trais grondas tradiziuns: il Simbol da Nicea (325), il Simbol da Nicea-Constantinopel (381), la Definiziun da Calcedonia (451), ed il Simbol d'Atanasius (V–VI tschient.).
Simbol da Nicea-Constantinopel (381)
Grec — Constantinopel I, 381
Πιστεύομεν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα (...) τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον.
Rumantsch
„Nus crain en in sulet Dieu, Bab tutpussant (...). Ed en il Sogn Spiert, Signur che dat la vita, che procedescha dal Bab, che cun il Bab ed il Figl vegn adorà e glorifitgà."
Filioque: l'agiunta latina „e dal Figl", diffusa en l'Occident dapi il 9avel tschientaner ed integrada uffizialmain en il simbol roman il 1014 sut Benedetg VIII, è ina da las chaschuns dogmaticas principalas dal Grond Schissem dal 1054.
Definiziun da Calcedonia (451)
La definiziun da Calcedonia confessa: „in e listess Crist (...) renconuschì en duas naturas, senza confusiun, senza müdament, senza divisiun, senza separaziun". Las quatter prevenziuns excludeschan il monofisissem, l'apollinarissem, il nestorianissem ed il dyofisissem radical.
Concils medievals occidentals
| Concil | Data | Definiziun principala |
|---|---|---|
| Lateran IV | 1215 | Transsubstanziaziun definida |
| Lyon II | 1274 | Empruv d'uniun cun ils Grecs |
| Costanza | 1414–1418 | Fin dal Grond Schissem d'Occident |
| Trent | 1545–1563 | Contra-Refurmaziun catolica |
Vaticanum II (1962–1965)
Il concil Vaticanum II è il pli impurtant dal 20avel tschientaner. Quatter costituziuns èn ils texts dogmatics maiors: Sacrosanctum Concilium, Lumen Gentium, Dei Verbum, Gaudium et Spes.
Recepziun conciliara confessiunala
- Ortodox: ils 7 emprims concils;
- Catolic roman: 21 concils (fin Vaticanum II);
- Anglican: ils 4 emprims concils;
- Refurmà: ils 4 emprims, submess a la Scrittira;
- Baselgias precalcedonensas: ils 3 emprims.
Sintesa pedagogica
La istorgia conciliara cristiana s'organisescha entuorn trais gronds muments: 7 concils ecumenics antics (325–787) sco patrimoni cumin; 14 concils catolics suenter il schissem (1054–1965); e sinods confessiunals protestants (Dordrecht 1618–1619, Westminster 1643–1649, Barmen 1934).
Avais cumplettà il modul Concils e sinods. Confirmà-l per suandar vossa progressiun.