Teologia protestanta
Branschas dal protestantissem
Las principalas familias protestantas — 800 miliuns da fidels.
Il protestantissem n'è betg ina sola Baselgia mabain ina famiglia da tradiziuns eclesiasticas naschidas da la Refurma dal XVI. tschientaner. Questas tradiziuns partischeschan ils tschintg solas mabain divergeschan davart l'ecclesiologia, ils sacraments, la directiun e la liturgia. En il mund datti pli che 45.000 denominaziuns protestantas.
Las quatter grondas familias protestantas
Luteranissem
Lutero, 1517 -- Wittenberg
Giustificaziun per sola cretta. Preschientscha corporala reala en la Tschaina (in, cum et sub). Confessiun d'Augsburg (1530). 80 milliuns da crediaints. FLM (Federaziun Luterana Mondiala, Genevra).
Reformà / Calvinistic
Calvin, 1536 -- Genevra
TULIP. Preschientscha spirituala en la Tschaina. Directiun presbiteriana. Predestinаziun dubla. Westminster (1647). 75 milliuns. CMCR (Communanza Mondiala da las Baselgias Reformadas, Genevra).
Anglicanism
Henric VIII, 1534 -- Engalterra
Via media tranter Roma e la Refurma. 39 Artitgels (1563). Successiun apostolica episcopala. Book of Common Prayer (Cranmer, 1549). 85 milliuns. Communanza anglicana mondiala.
Baptissem
XVII. tsch. -- Engalterra / Pajais Bass
Baptisum dals crediaints (credobaptissem). Autonomia da la congregaziun locala. Separaziun da Baselgia e Stadi. 100+ milliuns. Allianza Baptista Mondiala.
Roms naschids dals moviments da revegliament
Metodissem
Wesley, XVIII. tsch. -- Engalterra
Dal revegliament da John Wesley. Arminianissem, santificaziun progressiva (perfecziunissem wesleyan), servetsch social. 80 milliuns. Commember fundatur dal CEC.
Pentecostalissem
Azusa Street, 1906 -- Los Angeles
Baptisum dal Spiert Sontg cun glossolalia (γλωσσολαλία). Charismas. 700 milliuns + 300 milliuns da charismaticas en las Baselgias historicas. Crescita spectaculara en Africa, America Latina, Asia.
Evangelicalissem
XVIII-XIX. tsch. -- Transconfessiunal
Prioritad da la conversiun personala (born again), autoritad biblica, cruna, evangelisaziun. Moviment transconfessiunal -- luterans, reformads, baptistas, metodistas evangelicals. 600+ milliuns.
Anabaptissem / Menonitissem
XVI. tsch. -- Svizra / Pajais Bass
Baptisum dals crediaints. Pacifissem radical. Separaziun da Baselgia e Stadi. Communanzas da disciples. Conrad Grebel (Turitg, 1525). Menno Simons (1536).
📚 Glossari
FLM
Federaziun Luterana Mondiala
Organisaziun ecumanica che raduna la maioritad da las Baselgias luteranas mondialas (148 commembers, 77 milliuns da commemoris). Sez a Genevra.
Genevra, fundada 1947CMCR
Communanza Mondiala da las Baselgias Reformadas
Raduna 230 Baselgias reformadas e presbiteranas (100 milliuns da commemoris). Sez a Genevra.
Genevra, refundada 2010Credobaptissem
βάπτισμα + cretta precedenta
Baptisum reservà per crediaints confessants -- basa dal baptissem e anabaptissem. Cunter il pedobaptissem dals Reformaturs magistrals.
Ac 2,38; Mc 16,16Glossolalia
γλωσσολαλία -- discurrer en linguas
Discurrer en linguas ignotas u celestialas -- segn dal baptisum dal Spiert Sontg en la teologia pentecostala. 1 Cor 14; Ac 2.
1 Cor 14,2-19; Ac 2,4Il protestantissem liberal en il mund franzos
Il protestantissem liberal furma ina famiglia teologica transversala. Naschì en il 19avel tschientaner en il sulc da la critica biblica tudestga, el cuntinua a sa sviluppar particularmain en la Svizra romanda.
Princips structurants
- Lectura istorica-critica da la Bibla;
- Refus dal fundamentalissem;
- Articulaziun cretta-raschun;
- Etica sociala;
- Pluralissem teologic.
Scolas romandas
- Losanna: Pierre Bonnard, Daniel Marguerat, Jean Zumstein, François Bovon;
- Genevra (UNIGE): Pierre Gisel, Hans-Christoph Askani, Andreas Dettwiler;
- IPT Paris-Montpellier: Élian Cuvillier, Olivier Abel.
La teologia da la prosperitad (prosperity gospel)
La teologia da la prosperitad è in muvament neo-pentecostal nascì en ils Stadis Unids tar ils onns 1940–1950. La cretta cristiana autentica duai producir resultats materials visiblas: sanadad, success finanzial, succès professiunal. La malsogna e la paupradad vegnan interpretadas sco mancanza da cretta.
Figuras principalas
- Kenneth Hagin (1917–2003) — fundatur da Word of Faith;
- Kenneth Copeland;
- T. D. Jakes;
- Joel Osteen — Lakewood Church;
- Edir Macedo — IURD Brasilia;
- David Yonggi Cho — Corea dal Sid.
Critica academica: ermeneutica defectiva, cristologia defizitara, soteriologia reducida, teodicea problematica, deriva etica.
Sarah Mullally — emprima dunna primata da l'Anglicanissem (2026)
L'onn 2026 marca ina etappa istorica: per l'emprima giada dapi la fundaziun en il 597, ina dunna acceda al post suprem d'arcivestg da Canterbury. Sarah Mullally (nascida 1962), ex Chief Nursing Officer dal NHS englais, vestga da Londra (2018–2026), è stada:
- Eligida ils 3 d'october 2025, confermada ils 28 da schaner 2026 — 106avla arcivestga da Canterbury;
- Intronisada ils 25 da mars 2026 (Annunciaziun) en la chatedrala da Canterbury;
- Succeda a Justin Welby, dimissiunà ils 6 da schaner 2025 suenter il scandal Smyth.
Questa nominaziun concretisescha in process inizià il 1992 (ordinaziun da las dunnas) e 2014 (vestgas). La prima dunna ordinada en l'entira Cumeniun anglicana è stada Florence Li Tim-Oi a Hong Kong il 1944.
📚 Pour aller plus loin
Referenzas
Tschaina
Tge èn las quatter grondas familias protestantas originalas?
↩
✓
1. Luteranissem (Lutero, 1517): giustificaziun per sola cretta, preschientscha corporala reala en la Tschaina. 2. Reformà/Calvinistic (Calvin, 1536): TULIP, preschientscha spirituala, directiun presbiteriana. 3. Anglicanism (Henric VIII, 1534): via media, successiun episcopala. 4. Baptissem (XVII. tsch.): baptisum dals crediaints, autonomia congregaziunala.
Pentecostalissem
Tge è la diferenza tranter il luteranissem e il calvinissem davart la Tschaina?
↩
✓
Luteran: preschientscha corporala reala en, cun e sut il paun e il vin (CA, Art. X). Calvin: preschientscha spirituala reala -- Cristus preaschent tras ses Spiert per tgi che retschaiva cun cretta; ses corp glorificà è a la dretga dal Bab. Zwingli: mer memorium.
Anglicanism
Tge è il pentecostalissem e cur è el naschì?
↩
✓
Naschì al revegliament d'Azusa Street a Los Angeles (1906). Carateristicha: baptisum dal Spiert Sontg cun glossolalia (Ac 2,4) sco segn. 700 milliuns da pentecostalistas + 300 milliuns da charismaticas en las Baselgias historicas. Crescita la pli gronda en il Sud global.
Statisticas
Tge è l'anglicanism -- la via media?
↩
✓
Via media (via mesauna) tranter il catolicissem roman e il protestantissem continental. Mantegna la successiun apostolica episcopala. 39 Artitgels (1563): cuntegn doctrinala protestant. Book of Common Prayer: cuntinuitad liturgica. Cunvegna elizabethana (1558-1563).
Il protestantissem n'è betg in monolit. Principals roms: (1) Luteranissem: giustificaziun per sola cretta, preschientscha corporala reala en la Tschaina, doctrina dals dus regnums. (2) Reformà/Calvinistic: predestinаziun dubla (TULIP), preschientscha spirituala reala (Calvin) u memorium (Zwingli), directiun presbiteriana, Confessiun da Westminster (1647). (3) Anglicanism: via media -- mantegna la successiun episcopala cun doctrina protestanta (39 Artitgels). (4) Anabaptissem: separaziun radicala dal Stadi, baptisum dals crediaints, pacifissem. XIX-XX. tsch.: Metodissem (santificaziun), Pentecostalissem (duns charismaticas), Evangelicalissem. Principals divergenzas: Tschaina, baptisum, relaziun Baselgia-Stadi, directiun.
McGrath. Christianity: An Introduction. Blackwell, 2015.
Quiz -- Roms dal protestantissem
3 questions
Q1/3
Tge distinguescha la teologia eucaristica calvinistica da quella luterana?
💡
Lutero: consubstanzialisum -- preschientscha corporala reala en, cun e sut ils elements (CA, Art. X). Calvin: preschientscha spirituala reala -- Cristus veracamain preaschent tras ses Spiert per tgi che retschaiva cun cretta; ses corp glorificà è a la dretga dal Bab. Zwingli: mer memorium. Colloqui da Marburg (1529).Q2/3
Il pentecostalissem sa distinguescha da las autras tradiziuns protestantas per:
💡
Pentecostalissem (Azusa Street, 1906): il trat definitoric è il baptisum dal Spiert Sontg (Ac 2,4; 1 Cor 14), evidenzià da la glossolalia e d'auters charismas. Oz: 700 milliuns da pentecostalistas + 300 milliuns da charismaticas en las Baselgias historicas.Q3/3
La via media anglicana consista en:
💡
Anglicanism (Henric VIII, 1534; cunvegna elizabethana, 1563): mantegna la successiun apostolica episcopala da Roma -- mabain ils 39 Artitgels (1563) èn protestants (sola scriptura, giustificaziun per cretta). Book of Common Prayer (Cranmer, 1549).Score
Bibliography / Bibliographie / Bibliografia
Protestant branches -- doctrinal sources
- Augsburg Confession (1530) -- Lutheran.
- Second Helvetic Confession (1566) -- Reformed Swiss.
- Belgic Confession (1561) -- Reformed Dutch.
- Heidelberg Catechism (1563) -- Reformed German.
- 39 Articles (1571) -- Anglican.
- Westminster Confession (1647) -- Presbyterian.
- Schleitheim Confession (1527) -- Anabaptist.
- Wesley, John. Forty-four Sermons. London: Epworth, 1944.
- Bonhoeffer, Dietrich. Discipleship (1937). DBW 4.
Contemporary studies
- McGrath, Alister E. Christianity's Dangerous Idea. New York: HarperOne, 2007.
- Noll, Mark A. The Rise of Evangelicalism. Downers Grove: IVP, 2003.
- Bebbington, David W. Evangelicalism in Modern Britain. London: Routledge, 1989.
Modul cumplettà — marcar la progressiun.